Devlet tahvili ve hazine bonosu nedir? Getirisi nasıl hesaplanır?

Devlet tahvili ve hazine bonosu, devletin borç almak için çıkardığı borçlanma araçlarıdır. Bunları satın alan yatırımcı devlete borç vermiş olur; devlet vade sonunda anaparayı, ürüne göre faiz ya da kupon ödemeleriyle birlikte öder. Genellikle düşük riskli kabul edilirler, ancak risksiz değildir.

Bono ve tahvil farkı

• Hazine bonosu: İhraç tarihinde vadesi bir yıldan kısa (364 güne kadar) olan, iskontolu (kuponsuz) borçlanma araçlarıdır. Nominal değerinin altında satılır, vadede nominal değer ödenir; aradaki fark getirinizdir.
• Devlet tahvili: İhraç tarihinde vadesi bir yıl (364 gün) ve daha uzun olandır; çoğu kuponludur, yani vade boyunca belirli aralıklarla faiz ödemesi yapar.
• Değişken faizli ve TÜFE'ye endeksli tahviller: Kupon tutarı faiz oranına veya enflasyona göre güncellenir.

İskontolu bonoda getiri hesabı

Örnek: Nominal değeri 1.000 ₺ olan, vadesine 182 gün kalmış bir bonoyu 900 ₺'ye aldınız. Vadede 1.000 ₺ ödenir.

Bu getiriyi yıllık karşılaştırmak için süreye göre yıllıklandırmak gerekir. Basit yıllıklandırma ile %11,1 × 365 ÷ 182 ≈ %22,3, bileşik yıllıklandırma ile (1,1111)^(365/182) − 1 ≈ %23,5 bulunur. Farklı vadeli ürünleri ya da mevduat gibi diğer seçenekleri kıyaslarken aynı yöntemi (basit ya da bileşik) kullanmak ve vergi etkisini hesaba katmak gerekir.

Faiz riski: vadeden önce satarsanız

Tahvil ve bonolar ikinci el piyasada alınıp satılabilir. Piyasa faizleri yükselirse eski, düşük faizli tahvillerin fiyatı düşer; faizler gerilerse fiyat yükselir. Vade sonuna kadar tutarsanız getiriniz baştan bellidir (ödeme gücü sorunu olmadığı sürece); vadeden önce satarsanız fiyat dalgalanması sonucu zarar veya kâr elde edebilirsiniz.

Enflasyon ve kur riski

Sabit faizli bir tahvilin getirisi enflasyondan düşük kalırsa reel getiri negatif olabilir. TL cinsi bir tahvil, kur artarsa döviz bazında kayıp yaşatabilir. Bu yüzden getiriyi yalnızca nominal değil, enflasyondan arındırılmış olarak da değerlendirmek gerekir.

Nereden alınır?

Devlet tahvili ve bonolar aracı kurumlar ve bankalar üzerinden, bazı durumlarda borçlanma araçları piyasasından ve borçlanma araçlarına yatırım yapan fonlar aracılığıyla alınabilir. Vergilendirme ürüne ve yatırımcı türüne göre değişir; güncel kesinti oranlarını aracı kurumunuzdan teyit edin.