Volatilite, Sharpe oranı ve maksimum düşüş nedir? Portföy riskini ölçmek

Getiri tek başına yatırımı anlatmaz; aynı getiriyi çok daha fazla dalgalanarak elde etmek mümkündür. Risk ölçüleri, o getiriye hangi yoldan geldiğinizi gösterir. En sık karşılaşılan ölçüler aşağıdadır; dağılımı ve çeşitlendirmeyi birlikte düşünmek bu ölçüleri anlamlı kılar.

Volatilite (oynaklık)

Volatilite, getirilerin ortalamadan ne kadar saptığının ölçüsüdür (standart sapma). Günlük getirilerin standart sapması yılda yaklaşık 252 işlem günü olduğundan karekökle yıllıklandırılır.

Günlük standart sapması %1,26 olan bir portföyün yıllık oynaklığı yaklaşık %20'dir. Yüksek volatilite, fiyatın her iki yönde de daha geniş aralıkta gezdiğini gösterir; yalnızca düşüşü değil yükselişi de içerir.

Sharpe oranı

Birim risk başına elde edilen fazla getiriyi ölçer. Örnek: Portföy yıllık %30 getirdi, risksiz getiri (örneğin mevduat/tahvil) %20, volatilite %15 ise Sharpe = (30 − 20) ÷ 15 ≈ 0,67. İki portföyün getirisi aynıysa Sharpe'ı yüksek olan daha az dalgalanarak aynı sonuca ulaşmıştır. Risksiz getiri olarak ne seçtiğiniz sonucu değiştirir; yüksek faiz ortamında oran kolayca düşük çıkar.

Maksimum düşüş (drawdown)

Maksimum düşüş, değerin bir zirveden sonraki en dip noktaya kadar yaşadığı en büyük kayıptır. Örneğin portföy 100 birimden 60 birime inerse düşüş %40'tır. Zararı telafi etmek için gereken getiri düşüşten fazladır:

Maksimum düşüş, “en kötü senaryoda ne kadar kaybederdim ve buna dayanabilir miydim?” sorusunu somutlaştırdığı için pratikte en anlaşılır risk ölçüsüdür.

Beta

Beta, bir varlığın piyasaya (örneğin endekse) göre ne kadar hareket ettiğini gösterir. Beta 1 ise piyasayla birlikte, 1,3 ise ortalama %30 fazla, 0,7 ise %30 az hareket etme eğilimindedir. Geçmiş döneme dayanır ve zamanla değişir.

1 günlük VaR

Riske maruz değer (VaR), belirli bir güven düzeyinde bir günde yaşanabilecek “normal” kötü gün kaybını tahmin eder. Normal dağılım varsayımıyla %95 güvende kayıp yaklaşık 1,645 × günlük standart sapmadır. Günlük sapma %1,26 ise VaR ≈ %2,07'dir: yaklaşık her 20 günde bir bundan kötü bir gün beklenir. VaR, kriz günlerindeki uç kayıpları küçümseyebilir.