Portföy çeşitlendirme nedir? Yoğunlaşma riskini nasıl ölçersiniz?

Çeşitlendirme, birikiminizi tek bir varlığa veya tek bir riske bağlı bırakmamak için farklı varlıklara dağıtmaktır. Amaç kazancı garantilemek değil, tek bir olumsuz gelişmenin tüm portföyü aynı anda vurma ihtimalini azaltmaktır.

Üç düzeyde çeşitlendirme

• Varlık içi: Tek hisse yerine birden fazla şirket veya sektör.
• Varlık sınıfları arası: Hisse, altın, döviz, tahvil/fon, kripto gibi birbirinden farklı davranabilen sınıflar.
• Para birimi: Gelirinizin TL olması, birikiminizin bir kısmının döviz veya dövize bağlı varlıklarda olmasını gündeme getirebilir; bu kişisel bir tercihtir.

Yoğunlaşmayı basit bir sayıyla ölçmek

Portföydeki her varlığın ağırlığının karesini toplayarak Herfindahl-Hirschman endeksi (HHI) elde edilir. Tek varlıkta HHI = 1'dir; eşit ağırlıklı çok sayıda varlıkta sıfıra yaklaşır.

Puan yüksek olduğunda portföy daha dengeli dağılmıştır; ancak bu yalnızca ağırlıklara bakar. İki farklı hisse aynı sektörde veya aynı riskte olabilir; puan bunu göstermez.

Pratik kontrol listesi

• En büyük pozisyonunuz portföyün yüzde kaçı? Tek bir varlığın payı çok yüksekse nedenini sorgulayın.
• Kaç farklı varlık sınıfında bulunuyorsunuz?
• Portföyün ne kadarı döviz bazlı?
• Fiyat dalgalanması (volatilite) hedeflediğiniz risk düzeyiyle uyumlu mu?

Çeşitlendirmenin sınırları

Çok fazla varlığa dağılmak takibi zorlaştırır ve getiriyi seyreltebilir. Kriz dönemlerinde farklı varlıkların aynı yönde hareket etmesi de mümkündür. Doğru dağılım kişiye, vadeye ve risk toleransına göre değişir.