Bedelsiz ve bedelli sermaye artırımı nedir? Maliyetiniz nasıl değişir?

Şirketler sermayelerini artırdığında hisse sayınız ve fiyat değişir. Bu işlemleri doğru anlamazsanız hissenin “düştüğünü” sanıp yanlış karar verebilir, ortalama maliyetinizi hatalı hesaplayabilirsiniz.

Bedelsiz sermaye artırımı

Bedelsiz artırımda şirket, iç kaynaklarını (yedekler, geçmiş kârlar) sermayeye ekler ve ortaklara hisselerini oranında ücretsiz yeni hisse verir. Sizden para istenmez. Şirketin toplam değeri tek başına değişmediği için hisse başına fiyat, artan hisse sayısına göre aşağı çekilir.

Örnek: 100 lot hisseyi 50 ₺'den almış olun, maliyetiniz 5.000 ₺. Şirket %100 bedelsiz verirse hesabınıza 100 lot daha yatar ve elinizde 200 lot olur. Toplam maliyetiniz yine 5.000 ₺'dir; lot başına maliyet 25 ₺'ye düşer. Fiyat da aynı oranda ayarlanır; örneğin 100 ₺ olan fiyat 50 ₺'den işlem görmeye başlar. Ekranda bir düşüş görseniz bile gerçek bir kayıp yaşamamışsınızdır.

Bedelli sermaye artırımı ve rüçhan hakkı

Bedelli artırımda şirket, yeni hisseleri ortaklarına belirlenen bir fiyattan satın alma hakkı verir; bu hakka rüçhan (yeni pay alma) hakkı denir. Hissenin sahibiyseniz hakkınızı üç şekilde değerlendirebilirsiniz: kullanıp yeni hisse almak, hakkı piyasada satmak ya da hiçbir şey yapmamak. Hakkı kullanmazsanız payınız seyrelir, yani şirket içindeki yüzdeniz küçülür.

Örnek: 100 lotunuz var, toplam maliyet 5.000 ₺. Şirket %50 bedelli artırım yapıyor ve yeni hisseyi 1 ₺'den sunuyor. Hakkınızı tam kullanırsanız 50 lot daha alır ve ek 50 ₺ ödersiniz. Elinizde 150 lot ve 5.050 ₺ toplam maliyet olur; lot başına maliyet yaklaşık 33,67 ₺'dir. Rüçhan hakkını kullanmanın getirisi, yeni hisseyi alış fiyatından ne kadar ucuza aldığınıza bağlıdır.

Hisse bölünmesi (split)

Bölünmede hisse sayısı artar, nominal değer ve fiyat aynı oranda azalır. Örneğin 1'e 2 bölünmede 100 lot 200 lota, 80 ₺'lik fiyat 40 ₺'ye döner. Toplam değeriniz değişmez. Bedelsizden farkı, kaynağın sermayeye eklenmemesi ve genellikle fiyatı daha ulaşılabilir kılma amacı taşımasıdır.

Grafikte neden uçurum görünür?

İşlem tarihinden sonra fiyat bir anda yarıya düşmüş gibi görünebilir. Veri sağlayıcıların çoğu geçmiş fiyatları bu tür işlemlere göre “düzeltir” (ayarlar). Düzeltilmemiş bir grafikte getiri hesaplarsanız hisseyi olduğundan çok kaybettirmiş görürsünüz. Getiri ve maliyet hesaplarında düzeltilmiş veri kullanmak gerekir.